Εμείς και εσείς σε επαφή
«Τι μπορούμε να γνωρίζουμε» του Ίαν ΜακΓιούαν: Μπορείς ποτέ πραγματικά να μάθεις το παρελθόν;
21/06/2026 - 13:30
Στο τελευταίο του μυθιστόρημα ο Ίαν ΜακΓιούαν έχει γράψει τουλάχιστον δύο βιβλία σε ένα (λέω «τουλάχιστον» γιατί εύλογα κάποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι έχει γράψει τρία και τέσσερα βιβλία ταυτόχρονα), κάτι που είναι αναπόφευκτο να προκαλέσει ουσιαστικά προβλήματα συνοχής. Για άλλους όμως, που δεν δίνουν ιδιαίτερη σημασία σε ζητήματα δομής και την αισθητική πληρότητα ενός ενιαίου αρμονικού συνόλου, αυτό αποτελεί ευκαιρία για πολλαπλές λιχουδιές στην τιμή μονάχα μίας. Ας δούμε λοιπόν από τι αποτελείται τελικά το «Τι μπορούμε να γνωρίζουμε»:
Αφενός έχουμε να κάνουμε με ένα μυθιστόρημα δυστοπικής επιστημονικής φαντασίας: το 2120 η άνοδος των υδάτων έχει καταστήσει τη Μεγάλη Βρετανία σε αρχιπέλαγος, με τον πληθυσμό να έχει μειωθεί και την πρωτογενείς ύλες πιο δυσεύρετες, κάτι που έχει επιβραδύνει την βιομηχανική ανάπτυξη. Ο κεντρικός πρωταγωνιστής και αφηγητής είναι ένας καθηγητής λογοτεχνίας με ειδικότητα την περίοδο 1990-2030, δηλαδή τη δική μας εποχή. Είναι εμμονικός με την εύρεση ενός διάσημου ποιήματος ενός σπουδαίου Άγγλου ποιητή της περιόδου αυτής, το οποίο όμως δεν διασώζεται καθώς δεν έχει εκδοθεί ποτέ και υπήρχε σε ένα μόλις αντίτυπο προκειμένου να το διαβάσει μπροστά σε μια μικρή παρέα φίλων με αφορμή τα γενέθλια της συζύγου του.
Αυτό μας οδηγεί στο δεύτερο βιβλίο: ένα λογοτεχνικό θρίλερ που θυμίζει αρκετά την περίφημη Εμμονή της Α. Σ. Μπάιατ (στην περίπτωση εκείνη δύο σύγχρονοι ακαδημαϊκοί ερευνούσαν το ποιητικό έργο και τις επιστολές ενός ποιητή της βικτωριανής περιόδου, σε αυτή την περίπτωση δύο ακαδημαϊκοί του μέλλοντος ερευνούν τη δική μας εποχή). Από πλευράς θρίλερ έχει μπόλικες ανατροπές, μελοδραματικές στιγμές, ενίοτε και ορισμένα κλισέ, πάντως καταφέρνει να ψυχαγωγήσει επαρκώς. Όμως η έρευνα αυτή αποκαλύπτει κρυμμένες επιστολές, φέρνει νέες πληροφορίες στο φως και τελικά ανακαλύπτει τις ξεχασμένες ιδιωτικές ζωές ανθρώπων που έζησαν πριν από εκατό χρόνια, παίζοντας με τα όρια της (μυθιστορηματικής) βιογραφίας και εγείροντας το ερώτημα του τι τελικά είναι εφικτό να μάθουμε για τις ζωές των ανθρώπων, πόσο εύκολο είναι να πέσουμε σε παγίδες διαφορετικής οπτικής γωνίας ή εσκεμμένα αναξιόπιστης αφήγησης και να οδηγηθούμε σε εντελώς λανθασμένα συμπεράσματα για το παρελθόν.
Όμως υπάρχει και ένα τρίτο βιβλίο. Η χειρόγραφη μαρτυρία – αφήγημα της γυναίκας του σπουδαίου Άγγλου ποιητή, η οποία έχει καταγράψει για την αιωνιότητα τη δική της εκδοχή για όλα όσα έχουν συμβεί. Μια εκδοχή με πολλές ανατροπές και νέες δόσεις μυστηρίου. Όμως η εκδοχή αυτή αποκαλύπτει και τη θηλυκή ματιά σε έναν ανδροκρατούμενο κόσμο, δείχνει μία κοσμοθεωρία που δεν συνάδει με τις «αγιογραφίες» των βιογραφιών ούτε και με τους αποδεκτούς ρόλους που συνηθίζουμε να βλέπουμε τις γυναίκες να επιτελούν.
Βεβαίως, ο ΜακΓιούαν, όπως όλοι οι μεγάλοι συγγραφείς άλλωστε, χρησιμοποιεί τις έννοιες σε διαδοχικά επίπεδα. Για παράδειγμα η έννοια της αναξιόπιστης γνώσης του παρελθόντος λειτουργεί όχι μονάχα για την ιδιωτική ζωή των ανθρώπων και πώς αυτά που μπορεί να μάθει ένας βιογράφος δεν αντικατοπτρίζουν απαραίτητα την πραγματικότητα, αλλά λειτουργεί εξαίσια και για μια ολόκληρη εποχή. Οι μελετητές του μέλλοντος επιχειρούν να εξιχνιάσουν τη δική μας εποχή και να απαντήσουν στο ερώτημα του πώς οι κοινωνίες μας αποδείχθηκαν τόσο αυτοκαταστροφικές ενώ είχαν όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για το τι θα επακολουθούσε αν δεν άλλαζαν ρότα. Το παιχνίδι που παίζει εδώ ο Μακ Γιούαν είναι ότι εμείς ως αναγνώστες ανήκουμε στη δική μας εποχή και άρα καλούμαστε εμείς οι ίδιοι να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα. Η οπτική γωνία του μέλλοντος από-οικειοποιεί το παρόν και μας κάνει να το βλέπουμε διαφορετικά.
Το ερώτημα λοιπόν εδώ είναι κατά πόσο όλα αυτά τα βιβλία σε ένα που έχει γράψει ο ΜακΓιούαν τελικά λειτουργούν. Η απάντηση βεβαίως σχετίζεται ανάλογα και με τις προσδοκίες του κάθε αναγνώστη. Εγώ βρήκα συναρπαστικό το κομμάτι εκείνο της δυστοπικής επιστημονικής φαντασίας και ευφυέστατο το εύρημα του λογοτεχνικού ερευνητή που μελετάει την εποχή μας. Βρήκα επίσης ενδιαφέρον το λογοτεχνικό μυστήριο της εξόρυξης της αλήθειας από το παρελθόν και την αναπόδραστη προέκταση του κατά πόσο τελικά κάτι τέτοιο είναι δυνατόν ή αποτελεί μια ψευδαίσθηση. Όμως το τελευταίο μέρος του βιβλίου το παρακάνει και μπλέκει πολύ το βιβλίο όχι μονάχα ως συνοχή, αλλά και ως αίσθηση. Η επιπρόσθετη συνισταμένη της φεμινιστικής προοπτικής αλλά και οι σκανδαλιστικές και υπερβολικές – και μη αληθοφανείς – λεπτομέρειες μιας υπόθεσης που εξελίσσεται σαν αστυνομικό ρεπορτάζ δελτίου ειδήσεων, μπερδεύουν αχρείαστα το μυθιστόρημα ως σύνολο.
Έστω κι έτσι όμως, μου είναι αδύνατον να αντισταθώ στον ΜακΓιούαν, του οποίου βιβλίο ποτέ δεν έχω διαβάσει χωρίς απόλαυση και θαυμασμό. Όπως πάντα, η ανάγνωση των έργων του Άγγλου συγγραφέα είναι μια διανοητικά ερεθιστική διαδικασία – και ταυτόχρονα ψυχαγωγική. Μπορεί να μην είναι το τελειότερο μυθιστόρημά του, αλλά είναι για άλλη μια φορά συναρπαστικός.
Πηγή: elculture
Σχετικά άρθρα
- Unique Post
Δημοσίευση από AutoPolis, Βρίσκεται στις κατηγορίες Πολιτισμός και Ψυχαγωγία
