«Για να δούμε»: Για όσα βλέπουμε και για όσα θυμόμαστε

09/12/2025 - 03:56

«Η φωτογραφική μηχανή είναι μια συσκευή που μαθαίνει τους ανθρώπους πώς να βλέπουν χωρίς φωτογραφική μηχανή», έλεγε η Dorothea Lange. Κι ύστερα έρχεται ο Gianni Rodari να κάνει κλασικά την ανατροπή: και έχουμε και την «ξεφωτογραφική» μηχανή που αντί να βγάζει φωτογραφίες, βγάζει γελοιογραφίες, κι έτσι γελάμε πολύ». Αυτό το χιουμοριστικό παιχνίδι ανάμεσα στο βλέπω, ξαναβλέπω, μεταμορφώνω, γελώ και ανακαλύπτω, είναι η καρδιά του νέου βιβλίου των Αντώνη Παπαθεοδούλου και Ίριδας Σαμαρτζή από τις εκδόσεις Ίκαρος.Ένα βιβλίο που μοιάζει να έχει φτιαχτεί ακριβώς γι’ αυτό: για να αποκαλύψει με τον πλέον ευρηματικό τρόπο στα παιδιά ότι η ματιά δεν είναι ποτέ δεδομένη. Ότι αλλάζει, αναποδογυρίζει, ζουμάρει, κάνει κοντινά στα ασήμαντα και τα μετατρέπει σε ιστορίες.

Ένα μικρό αγόρι μπαίνει με τη μητέρα του σε ένα μαγαζί με φωτογραφικά είδη. Είναι ένα από εκείνα τα μαγαζιά που μοιάζουν να έχουν τα πάντα: παλιές μηχανές που θυμίζουν ιστορίες, καινούργιες που υπόσχονται μαγικά στιγμιότυπα, κάμερες μικροσκοπικές ή τεράστιες, με χιλιάδες δυνατότητες.
Το αγόρι ψάχνει «τη δική του» μηχανή. Η μητέρα, μπροστά στην απίστευτη ποικιλία, ρωτά να μάθει τι κάνει κάθε μία από αυτές. Σύντομα θα ανακαλύψει τον τεράστιο πλούτο των δυνατοτήτων τους και εν τέλει … των βλεμμάτων.

Κάθε μηχανή, όπως μας αποκαλύπτει ο πωλητής, έχει και μια διαφορετική… ματιά. Άλλη ζουμάρει κοντά και δείχνει λεπτομέρειες που δεν θα βλέπαμε ποτέ. Άλλη πιάνει μακρινές σκηνές. Άλλη παίζει με το φως ή βγάζει το απόλυτο σκοτάδι. Άλλη γεμίζει τα χρώματα και άλλη, αν κοιτάξεις μέσα από τον φακό της γίνεται ιδέα για το τι μπορεί κανείς να φτιάξει. Άλλη αποτυπώνει το ορατό, κι άλλη όσα δεν φαίνονται αμέσως ή αλλοιώνει κάπως τα πράγματα και έτσι ένα δωμάτιο με τη χαοτική του φάση περνάει στην οργανωμένη και τέλεια τακτοποιημένη. Άλλη αποτυπώνει μόνο το πιο πολύτιμο σε μια σκηνή, άλλη δουλεύει με τον άνεμο και δεν έχει ανάγκη τις μπαταρίες και άλλη φωτογραφίζει ό,τι έχεις στο μυαλό σου μέσα σε μια στιγμή.

Κι έτσι ξεκινά ένα μικρό ταξίδι μέσα στο κατάστημα: ένα παιχνίδι ανακαλύψεων. Ο Αντώνης Παπαθεοδούλου, μαέστρος της χιουμοριστικής και συνάμα τρυφερής γραφής, στήνει μια αφήγηση απολαυστική, γεμάτη απρόβλεπτες στιγμές και μικρές ανατροπές. Η Ίρις Σαμαρτζή, χρόνια συνοδοιπόρος στις λέξεις του, ανοίγει τον δικό της εικαστικό κόσμο, και έτσι η κάθε ιστορία αποκτά κίνηση, μορφή και γίνεται παιχνίδι στα μάτια και στο μυαλό του μικρού και της μικρής αναγνώστριας.

Ο Αντώνης Παπαθεοδούλου μοιάζει να κρατά μια αόρατη, παιδική κάμερα, αυτή που δεν αποτυπώνει εικόνες αλλά βλέμματα. Και η Ίρις Σαμαρτζή, σαν μηχανικός και εφευρέτης, σχεδιάζει τις πιο απίθανες φωτογραφικές μηχανές – μηχανές που κανείς μας δεν θα είχε φανταστεί, αλλά που, μόλις τις δούμε στις σελίδες, μοιάζουν απολύτως φυσικές μέσα στη φαντασία του παιδιού. Μηχανές που έχουν τη δύναμη να φωτογραφίσουν όχι μόνο εικόνες, αλλά και συναισθήματα, αναμνήσεις, ιδέες, ιδανικά και αξίες αλλά κι όλο τον θαυμαστό και πολύτιμο κόσμο που δεν φαίνεται με γυμνό μάτι.

Με ζωντανά χρώματα, μικρές λεπτομέρειες-θησαυρούς, καλεί τα παιδιά να παρατηρήσουν, να ψάξουν, να σταθούν λίγο παραπάνω.

Ένα βιβλίο που μιλά για τη ματιά αλλά μιλάει και για όλα εκείνα τα σημαντικά που δεν είναι ορατά με καίνε σαν φωτιά και γλυκαίνουν σαν το μέλι. Αλλά και για τις δυνατότητες, για τη ματιά μας που ωριμάζει και μπορεί να εστιάζει αλλιώς, τη ματιά που μαθαίνει να γελάει με όσα βλέπει, να συγκινείται, να ρωτά «και τώρα τι;». Γιατί τελικά η επιλογή της «κατάλληλης μηχανής» δεν είναι θέμα τεχνικών χαρακτηριστικών αλλά θέμα επιθυμιών. Τι είναι αυτό που θέλει να δει το μάτι; Τι θέλει να θυμάται η καρδιά; Τι θέλει να κρατήσει το μυαλό και η ψυχή μας; Κι έτσι οι δύο αρχικές φράσεις γίνονται μια μαγική πυξίδα: η Lange μας θυμίζει και μας μαθαίνει να βλέπουμε, ενώ ο Rodari μας μαθαίνει να γελάμε βλέποντας αλλιώς.

Και κάπου εκεί, ανάμεσα σε αυτά τα δύο βλέμματα, γεννιέται ο μικρός κόσμος του βιβλίου Για να δούμε. Μια ανατρεπτική και γλυκιά εξερεύνηση της φαντασίας.

Η ματιά του Martin Parr

Αυτό το βιβλίο διαβάζεται αυτές τις μέρες με μια επιπλέον σκέψη. Στις 6 Δεκεμβρίου 202ύ έφυγε από τη ζωή ο Martin Parr, ένας φωτογράφος που, με εντελώς διαφορετικά εργαλεία, υπερασπίστηκε κάτι παρόμοιο: την αξία τού να κοιτάς. Την αξία της παρατήρησης προκειμένου να κατανοήσουμε τον κόσμο. Χωρίς εξιδανικεύσεις, απλώς με μια διεισδυτική ματιά που συνδύαζε οξυδέρκεια, ειρωνεία και αφοπλιστική τρυφερότητα, κατέγραψε την καθημερινότητα σε όλη της την υπερβολή, το χιούμορ και την αμηχανία.
Ανέδειξε το χρώμα ως εργαλείο αφήγησης, κάνοντας το συνηθισμένο να μοιάζει ξαφνικά παράξενο και εξαιρετικά ανθρώπινο. Η περιέργεια υπήρξε η κινητήριος δύναμή του, όπως άλλωστε είχε δηλώσει σε συνεντεύξεις του. «Με γοητεύει ο κόσμος στον οποίο ζούμε και το πώς μπορώ να τον ερμηνεύσω και να τον μετατρέψω σε εικόνες. Δεν είναι εύκολη υπόθεση, αλλά αυτή η διαδικασία με ενθουσιάζει τόσο τώρα όσο και πριν από 50 χρόνια. Δεν μπορώ να αντισταθώ».

Η αλάνθαστη, οικεία και συχνά σατιρική ματιά του Martin Parr πάνω σε μια φαινομενικά συνηθισμένη ζωή γεμάτη ιδιορρυθμίες, τον κατέστησε μια ξεχωριστή φωνή στην πολιτιστική κουλτούρα της φωτογραφίας για περισσότερα από 30 χρόνια. «Με τη φωτογραφία, μου αρέσει να δημιουργώ μυθοπλασία με αφετηρία την πραγματικότητα. Και αυτό για να το επιτύχω, εξάγω τις φυσικές προκαταλήψεις της κοινωνίας, δίνοντάς τους μια νέα τροπή» – Martin Paar

Κλείνω το βιβλίο. Η ματιά είναι πάντα μια επιλογή. Κάθε παιδί και κάθε ενήλικας μαθαίνει να βλέπει τον κόσμο μέσα από τις μηχανές που κρατά, αληθινές ή φανταστικές. Με χρώμα ή σε ασπρόμαυρο φιλμ. Με λαμπερό φως ή μέσα στις σκιές. Αυτό που μετρά είναι να κοιτάς. Να κοιτάς και να θυμάσαι.

To βιβλίο Για να δούμε κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ίκαρος

Adblock test (Why?)

Πηγή: elculture

Σχετικά άρθρα

• «Θεραπεία» του David Lodge: Ζητείται «Θεραπεία» για την ύπαρξη (1.000)
• Έψαχνε για ένα σχέδιο συνταξιοδότησης. Βρήκε τον «λεσβιακό παράδεισο» (1.000)
• Πέθανε η Ιρλανδή συγγραφέας Έντνα Ο’Μπράιαν (1.000)
• Τζένη Μαστοράκη (1949 - 2024) (1.000)
• «Ματαδόρ» (1.000)

Δημοσίευση από AutoPolis, Βρίσκεται στις κατηγορίες Πολιτισμός και Ψυχαγωγία

Σχολιάστε το άρθρο