Αιφνιδιασμός ΕΕ από την επίθεση ΗΠΑ στο Ιράν-Εκκλήσεις για αυτοσυγκράτηση – Διπλωματικός πυρετός

«To Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει την πυρηνική βόμβα» είναι το μήνυμα  της ΕΕ η οποία βαθιά ανήσυχη και αιφνιδιασμένη από το αμερικανικό χτύπημα σε στόχους στο Ιράν καλεί σε διαπραγματεύσεις τονίζοντας ότι είναι η μόνη οδός για να ξεπεραστεί η κρίση και να μην διευρυνθεί η κρίση στη Μέση Ανατολή. Υπενθυμίζεται ότι προ ημερών η ΕΕ, δια της Ύπατης Εκπροσώπου της, εξέφραζε το φόβο της για μια γενικευμένη ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή σε περίπτωση στρατιωτικής εμπλοκής των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η σημερινή πρώτη αντίδραση της προέδρου της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν με ανάρτησή της στο X επαναλαμβάνει ότι το Ιράν δεν μπορεί να αποκτήσει πυρηνική βόμβα και παράλληλα καλεί σε επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων:

«Το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει την πυρηνική βόμβα.

Με τις εντάσεις στη Μέση Ανατολή να έχουν φτάσει σε νέο αποκορύφωμα, προτεραιότητα πρέπει να είναι η σταθερότητα. Και ο σεβασμός του διεθνούς δικαίου είναι ζωτικής σημασίας.

Τώρα είναι η στιγμή για το Ιράν να εμπλακεί σε μια αξιόπιστη διπλωματική λύση.

Το τραπέζι των διαπραγματεύσεων είναι ο μόνος τόπος για να τερματιστεί αυτή η κρίση».

Η κίνηση του Λευκού Οίκου ξάφνιασε τους Ευρωπαίους ηγέτες, οι οποίοι πίστευαν – βάσει διαβεβαιώσεων του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ ότι τουλάχιστον για τις επόμενες δύο εβδομάδες δεν θα υπήρχε στρατιωτική αντίδραση από μέρους των ΗΠΑ. Παράλληλα, πολλοί στην ΕΕ εκτιμούσαν πως θα είχαν τον χρόνο να επηρεάσουν την αμερικανική στάση στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ που ξεκινά στη Χάγη στις 24 Ιουνίου. Το θέμα θα συζητηθεί αύριο Δευτέρα στο Συμβούλιο των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στις Βρυξέλλες, και ακολουθεί ένας διπλωματικός πυρετός που θα διαρκέσει μέχρι το τέλος της εβδομάδας αρχίζοντας με τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ και κλείνοντας με τη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ.

Παρά τις δηλώσεις των Ευρωπαίων αξιωματούχων αποδεικνύεται ότι η Ευρώπη για ακόμη μία φορά κυνηγά τις εξελίξεις. Αυτό την αίσθηση αντικατροπτίζει και η δήλωση του Προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα.

«Βαθιά ανήσυχος από τις ειδήσεις που καταφθάνουν από τη Μέση Ανατολή. Καλώ όλες τις πλευρές να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση και σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και την πυρηνική ασφάλεια. Η διπλωματία παραμένει η μόνη οδός για την ειρήνη και την ασφάλεια στην περιοχή. Πάρα πολλοί άμαχοι θα είναι ξανά τα θύματα μιας περαιτέρω κλιμάκωσης. Η ΕΕ θα συνεχίσει να συνεργάζεται με (όλα τα εμπλεκόμενα) μέρη και τους εταίρους μας για την εξεύρεση ειρηνικής λύσης στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.»

Λίγα λεπτά νωρίτερα, και η Ύπατη Εκπρόσωπος της ΕΕ για την Εξωτερική Πολιτική, Κάγια Κάλλας, στο ίδιο πνεύμα με την φον ντερ Λάιεν επαναλάμβανε ότι το Ιράν δεν μπορεί να αποκτήσει πυρηνικά όπλα καλώντας παράλληλα επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων:

«Το Ιράν δεν πρέπει να επιτραπεί να αναπτύξει πυρηνικά όπλα, καθώς αυτό θα αποτελούσε απειλή για τη διεθνή ασφάλεια. Καλώ όλες τις πλευρές να κάνουν πίσω και να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Οι υπουργοί Εξωτερικών της ΕΕ θα συζητήσουν την κατάσταση αύριο»

Οι δηλώσεις των δύο κορυφαίων Ευρωπαίων αξιωματούχων γίνονται λίγες ώρες πριν την αυριανή κρίσιμη σύνοδο των υπουργών Εξωτερικών της ΕΕ στις Βρυξέλλες και εντάσσονται σε ένα πυκνό διπλωματικό σκηνικό που θα κορυφωθεί με τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ (24–25 Ιουνίου) και την αμέσως επόμενη Σύνοδο Κορυφής των «27» (26–27 Ιουνίου), επίσης στις Βρυξέλλες.

Ο αιφνιδιασμός και η αμφισβήτηση της Ευρώπης από τον Τραμπ

Η στρατιωτική ενέργεια των ΗΠΑ σημειώθηκε μόλις λίγες ώρες μετά από την πολυμερή συνάντηση της Κάγια Κάλλας με τους υπουργούς Εξωτερικών της Γαλλίας, της Γερμανίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς και με τον Ιρανό ομόλογό τους – μια πρωτοβουλία που δεν απέφερε κανένα ουσιαστικό αποτέλεσμα.

Το γεγονός αυτό δεν άφησε ασχολίαστο ο πρόεδρος Τραμπ, ο οποίος μιλώντας την Παρασκευή στους δημοσιογράφους εμφανίστηκε απορριπτικός απέναντι στην ευρωπαϊκή διπλωματική προσπάθεια, δηλώνοντας:

«Το Ιράν δεν θέλει να μιλήσει με την Ευρώπη αλλά με εμάς.»

Ασκώντας εμμέσως κριτική στη συνάντηση της Γενεύης, ο Αμερικανός πρόεδρος τόνισε:

«Έχουμε μιλήσει με το Ιράν και θα δούμε τι θα συμβεί. Δεν νομίζω ότι οι συνομιλίες των Ευρωπαίων σήμερα βοήθησαν.»

Η τοποθέτηση Τραμπ συντηρεί τη γνωστή του ρητορική περί «ανυπαρξίας» ευρωπαϊκής επιρροής στις διεθνείς υποθέσεις και επαναφέρει τη συζήτηση για τον γεωπολιτικό ρόλο της ΕΕ, η οποία φαίνεται για ακόμη μία φορά να λειτουργεί αντιδραστικά και όχι προληπτικά.

Διπλωματικός πυρετός ενόψει ΝΑΤΟ και Συνόδου Κορυφής

Οι τελευταίες εξελίξεις εντείνουν το αίσθημα επείγοντος ενόψει της επικείμενης Συνόδου του ΝΑΤΟ στη Χάγη, όπου οι Ευρωπαίοι εταίροι σχεδιάζουν να παρουσιάσουν δέσμη δεσμεύσεων στον Ντόναλντ Τραμπ, περιλαμβανομένης της αύξησης των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ – μια προσπάθεια κατευνασμού του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος έχει επανειλημμένα απειλήσει με αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ και έχει αμφισβητήσει την αξιοπιστία του Άρθρου 5, του θεμελιώδους μηχανισμού συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας.

Ωστόσο, η νέα σύγκρουση με το Ιράν, σε συνδυασμό με την ολοένα πιο συγκρουσιακή στάση του Λευκού Οίκου, εγείρει ερωτήματα όχι μόνο για την ατζέντα της Συνόδου, αλλά και για την ίδια τη συμμετοχή του Τραμπ σε αυτή. Η ενδεχόμενη απουσία του θα μπορούσε να στείλει ακόμη πιο αποσταθεροποιητικά μηνύματα στις διατλαντικές σχέσεις.

Ακολουθεί στις 26 και 27 Ιουνίου η Σύνοδος Κορυφής των 27 Ευρωπαίων ηγετών στις Βρυξέλλες με το ευρωπαϊκό μπλοκ να προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στον κίνδυνο μιας γενικευμένης ανάφλεξης και στην ανάγκη ανάκτησης ρόλου σε μια διεθνή σκηνή που μετατοπίζεται γρήγορα και απρόβλεπτα.