«Το Πρόσωπο του Άλλου» του Κόμπο Αμπέ: Φανέρωσέ μου τη μάσκα που κρύβεις



03/06/2024 - 05:36

Η σύγχρονη ιαπωνική πεζογραφία (και με αυτό ουσιαστικά εννοώ την πεζογραφία των τελευταίων εκατό περίπου ετών) είναι τόσο έντονα επηρεασμένη από τη δυτική πεζογραφία (και ιδιαίτερα την αμερικάνικη) που στα μάτια μου αυτό αποτελεί ένα παράδοξο. Από τη μία είναι μεν λογικό, αφού η πεζογραφία (μυθιστόρημα, διήγημα, νουβέλα) είναι εν πολλοίς δυτικό μέσο λογοτεχνικής έκφρασης, γεννήθηκε και άκμασε στη δύση. Όμως αν αναλογιστεί κάποιος την έμφαση και τη σημασία που δίνουν οι Ιάπωνες στην παράδοσή τους, η προσκόλλησή τους στη δυτική λογοτεχνία, τον κινηματογράφο, τη μουσική, προκαλεί μια κάποια έκπληξη.

Ένας από τους σημαντικότερους Ιάπωνες λογοτέχνες του εικοστού αιώνα με τη μεγαλύτερη επιρροή από τη δυτική λογοτεχνία είναι αναμφίβολα ο . Από το οπισθόφυλλο οποιουδήποτε μεταφρασμένου έργου του αμέσως διαβάζουμε τη λογοτεχνική συγγένειά του με συγγραφείς όπως ο Κάφκα, ο Έντγκαρ Άλαν Πόε και πολλούς άλλους. (Ο ίδιος αναγνωρίζει σαν αρχική βασική του επιρροή τον Πόε, επισημαίνοντας ότι τον Κάφκα τον πρωτογνώρισε, αφού είχε ήδη γίνει συγγραφέας, νιώθοντας κατ’ ευθείαν μία ανατριχιαστική ταύτιση).

Τα έργα του Αμπέ έχουν ελάχιστη (φαινομενική) σχέση με την ιαπωνική κοινωνία ή ιστορία, δείχνουν εντελώς ξεριζωμένα από το ιαπωνικό υπόβαθρο, έτσι ώστε θα μπορούσαν να έχουν γραφτεί από έναν συγγραφέα οποιασδήποτε εθνικότητας. Ενδεχομένως αυτό να έχει μια ενδιαφέρουσα σχέση και με την ίδια την κεντρική έννοια που πραγματεύεται το μυθιστόρημα Το Πρόσωπο του Άλλου, αλλά σε αυτό θα αναφερθώ παρακάτω.

Το βιβλίο όπως το αντιλαμβάνομαι εγώ εντάσσεται στην ευρύτερη παράδοση του λογοτεχνικού υπαρξισμού. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση, η αναλυτική ενδοσκόπηση, η προβολή του υποκειμενικού που καταπίνει το περίγραμμα του αντικειμενικού, η οντολογική διάσταση, όλα αυτά προδίδουν συνάφειες με αυτό το ρεύμα. Αυτό φαντάζει απολύτως λογικό για την Ιαπωνία στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, όταν η υπαρξιακή αγωνία και η κρίση ταυτότητας ξεπρόβαλλαν μέσα από τα (κυριολεκτικά και μεταφορικά) συντρίμμια, από τις στάχτες της συντριβής ενός ολόκληρου πλαισίου αξιών.

Παρά τις αναφορές στον Πόε και ιδιαίτερα τον Κάφκα, (συσχετισμοί καθ’ όλα έγκυροι), εμένα το Πρόσωπο του Άλλου μου θυμίζει Αργεντίνους συγγραφείς, τον Ερνέστο Σάμπατο και τον Αντόλφο Μπιόι Κασάρες, ιδιαίτερα τα δύο κλασικά τους έργα Τούνελ και Η Εφεύρεση του Μορέλ αντίστοιχα, έργα μεν πολύ διαφορετικά μεταξύ τους, τα οποία όμως μοιράζονται μία κοινή αφηγηματική προσέγγιση, μια κοινή εξερεύνηση του τι διαμορφώνει την ταυτότητα και το εγώ, μια παρόμοια έμφαση στην ατμόσφαιρα που υπερβαίνει τον στενό ρεαλισμό και φλερτάρει με τα όρια του εξπρεσιονισμού.  

alt

Τι έχουμε λοιπόν εδώ; Ένας επιστήμονας με παραμορφωμένο πρόσωπο από ένα δυστύχημα σε εργαστήριο κυκλοφορεί αποξενωμένος έχοντας καλυμμένο το κεφάλι του με επιδέσμους. Τότε του μπαίνει η ιδέα να φτιάξει μία ιδιαίτερα εξελιγμένη μάσκα που αποτελεί ένα είδος κανονικού προσώπου. Όμως από αυτό το πρόσωπο προκύπτει και μια νέα ταυτότητα, μια νέα προσωπικότητα.

Το θέμα εδώ είναι ότι ενώ το θέμα που έχει επιλέξει ο Αμπέ προσφέρεται για ποικίλες αναλύσεις και πολύ ενδιαφέρουσες προεκτάσεις (θα αναφερθώ σε ορισμένες εξ’ αυτών παρακάτω), η αφήγηση «κολλάει», υπάρχουν ολόκληρα αποσπάσματα που σχεδόν δεν διαβάζονται, δεν προκύπτει κάποιο νόημα, τουλάχιστον όσον αφορά στο δικό μου μυαλό. Σε αυτό σίγουρα ένα ρόλο παίζει και η δυσκολία της μετάφρασης από μια γλώσσα με τόσες ιδιαιτερότητες και τόσο διαφορετική δομή. Αλλά δεν είναι μονάχα αυτό, το ίδιο το ύφος του Αμπέ είναι πολύ αφηρημένο, αρκετά κρυπτικό, κάτι που καθιστά την ίδια τη δουλειά του μεταφραστή εξαιρετικά δύσκολη και, όπως ο ίδιος ο μεταφραστής επισημαίνει στον πρόλογό του, καθιστά τη δουλειά του ένα είδος ερμηνείας στα τυφλά.

Η συχνά εξαντλητική εμμονή του Αμπέ για λεπτομερείς περιγραφές της φυσιολογίας της επιδερμίδας ή των διαστρωματώσεων της μάσκας, οι υπερβολές εξισώσεων σχετικά με την αντίθεση ανάμεσα στον εαυτό και τους άλλους και διαγραμμάτων σχετικά με τις ποσοστώσεις των ανθρώπινων εκφράσεων, όλα αυτά δείχνουν έναν άγονο σχολαστικισμό, έναν διανοητικό ακκισμό, την απουσία της γοητείας από την αφήγηση, ιδιαίτερα αν αναλογιστεί κάποιος ότι η αφήγηση είναι εντελώς στατική και ουσιαστικά στερείται χαρακτήρων και πλοκής. Ένα μεγάλο μέρος του κειμένου μοιάζει με αφηρημένη δοκιμιακή γραφή, ένα άλλο πάλι εκτροχιάζεται από συνειρμούς που αποπροσανατολίζουν.

Δεν υπάρχει αμφιβολία όμως ότι ο Αμπέ καταπιάνεται με μια πολύ γόνιμη θεματική, την οποία μπολιάζει με επιπλέον διαστάσεις που προσφέρονται για σειρά προεκτάσεων. Για παράδειγμα η πολυεπίπεδη έννοια της ταυτότητας. Όχι μονάχα της ατομικής ταυτότητας σε μια μαζική μεταβιομηχανική κοινωνία, όχι μόνο η έννοια του αποξενωμένου ατόμου στο πυκνοκατοικημένο αστικό περιβάλλον. Αλλά και η ταυτότητα της ίδιας της πολιτισμικής, συλλογικής ταυτότητας στην Ιαπωνία μετά την ισοπέδωση του Β’ Παγκοσμίου και την ατομική βόμβα, το οριστικό τέλος των αυτοκρατορικών και επεκτατικών βλέψεων και της αυταρχικής διακυβέρνησης. Ποια είναι η μάσκα που φοράει η μεταπολεμική Ιαπωνία για να καλύψει το δικό της παραμορφωμένο πρόσωπο; Πόσο αυτό το καινούργιο πρόσωπο μοιάζει με τα υπόλοιπα ή δανείζεται χαρακτηριστικά από αυτά;

Προφανώς υπάρχει και η ψυχαναλυτική διάσταση, φαντάζομαι ότι το μυθιστόρημα προσφέρεται για μια διατριβή γύρω από την αντίθεση του εγώ/υπερεγώ ή της γιουνγκιανής εσωστρέφειας/εξωστρέφειας, ή την αντίφαση ανάμεσα στην αντίληψη που έχουμε για τον εαυτό μας και την αντίληψη των άλλων.  

Όμως όσο γόνιμο κι αν είναι το κείμενο για επιπλέον συζητήσεις, όσο διαπεραστική και μεθοδική κι αν είναι η αναλυτική ματιά του Αμπέ, το βιβλίο λειτουργεί καλύτερα σαν ένα δοκίμιο με πτυχές φιλοσοφίας και ψυχανάλυσης παρά σαν λογοτεχνία (αν και η λογοτεχνία είναι ένας τόσο ευρύς όρος που μπορεί και καταπίνει τα πάντα). Το Πρόσωπο του Άλλου είναι ένα έργο που με εμπνέει να συζητήσω, ακόμη και να γράψω σχετικά με τις προοπτικές που θίγει, αλλά όχι να το ξαναδιαβάσω.   

Adblock test (Why?)

Πηγή: elculture


Σχετικά άρθρα

  • Unique Post

Δημοσίευση από , Βρίσκεται στις κατηγορίες Πολιτισμός και Ψυχαγωγία

Σχολιάστε το άρθρο

*


Γκαλερί

Σχεδιασμός από MOD creative studio